وقتی شکوفهها یا میوههای جوان از شاخه میریزند، نه تنها محصول بلکه ساعتها تلاش و سرمایهگذاری از بین میرود. ریزش گل و میوه یکی از مهمترین عواملی است که میتواند عملکرد باغ و مزرعه را کاهش دهد اما باید توجه داشت که هر نوع ریزش میوه نگرانکننده نیست.
بسیاری از درختان مخصوصاً مرکبات و درختان میوه، در دوره گلدهی تعداد زیادی گل تولید میکنند و بخشی از این گلها یا میوهها در مرحله فندقی شدن بهصورت طبیعی ریزش پیدا میکنند. مدیریت درست تغذیه، آبیاری، تنش گرمایی(مخصوصا جنوب کشور)، گردهافشانی و سلامت گیاه میتواند مستقیماً باعث افزایش درصد تشکیل میوه، کاهش ریزش، افزایش عملکرد و در نهایت سودآوری بیشتر شود.
بسیاری از درختان مخصوصاً مرکبات و درختان میوه، در دوره گلدهی تعداد زیادی گل تولید میکنند و بخشی از این گلها یا میوهها در مرحله فندقی شدن بهصورت طبیعی ریزش پیدا میکنند. مدیریت درست تغذیه، آبیاری، تنش گرمایی(مخصوصا جنوب کشور)، گردهافشانی و سلامت گیاه میتواند مستقیماً باعث افزایش درصد تشکیل میوه، کاهش ریزش، افزایش عملکرد و در نهایت سودآوری بیشتر شود.
در این مقاله با ذکر نام دقیق کودهایی مثل کود 20 20 20 و انواع کود تقویتی به همراه زمان و نحوه مصرف چه به صورت چالکود یا آب کود میپردازیم.
علتهای اصلی ریزش گل و میوه
ریزش میوه معمولاً فقط یک دلیل ندارد و اغلب نتیجه ترکیب چند عامل است. در مرکبات و بسیاری از درختان میوه، یکی از علتهای مهم ریزش اولیه این است که لقاح کامل انجام نشده یا سلول تخم بهدرستی تشکیل نشده است؛ در نتیجه میوه جوان توان کافی برای تولید و دریافت هورمونهای لازم جهت ادامه رشد را ندارد و گیاه آن را حذف میکند.
از طرف دیگر، کمبود ذخایر غذایی قبل از شکوفایی نیز بسیار مهم است. درخت برای گلدهی، گردهافشانی، تشکیل میوه و نگهداری میوههای جوان به عناصر غذایی کافی نیاز دارد. کمبود نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، بور، روی، منگنز و سایر ریزمغذیها میتواند باعث ضعف گل، ضعف گرده، تشکیل ناقص میوه و ریزش بیشتر شود. در این مواقع استفاده از کود کمپلکس SUPER OM با 22 ماده مغذی قبل از فندقی شدن میوهها و بعد از تشکیل میوه بسیار از ریزش میوه جلوگیری میکند.
در صیفیجات مثل گوجهفرنگی، فلفل، خیار، بادمجان، هندوانه و طالبی نیز ریزش گل و میوه میتواند به دلیل گرمای شدید، سرمای ناگهانی، کمبود رطوبت، آبیاری نامنظم، کمبود کلسیم و بور، کمبود پتاسیم، ضعف ریشه، شوری خاک، گردهافشانی ضعیف، بیماریها و آفات رخ دهد. تنشهای محیطی مثل گرمای شدید میتوانند جذب عناصر غذایی را نیز مختل کنند و همین مسئله ریزش را تشدید میکند.
جهت مشاوره و خرید با سازمان تامین نهاده ایران در تماس باشید.
برای اطلاع از آخرین اخبار به پیچ ما بپیوندید
عناصر مهم برای کاهش ریزش میوه
1. نیتروژن؛ لازم اما کنترلشده
نیتروژن برای رشد رویشی، تشکیل جوانه و قدرت عمومی گیاه لازم است؛ اما مصرف بیش از حد آن میتواند باعث رشد بیش از اندازه شاخه و برگ شود و انرژی گیاه را از گل و میوه دور کند. به همین دلیل در زمان نزدیک به گلدهی و تشکیل میوه، باید از مصرف بیرویه کودهای ازته خودداری شود. کودهای متعادل مانند NPK 20-20-20 به دلیل داشتن سه عنصر اصلی نیتروژن، فسفر و پتاسیم، در بسیاری از برنامههای تغذیهای برای تقویت عمومی درخت و بوته کاربرد دارند.
2. فسفر؛ کمک به ریشه، انرژی و گلدهی
فسفر در انتقال انرژی، رشد ریشه، تشکیل گل و استقرار بهتر میوه نقش دارد. اگر ریشه ضعیف باشد یا خاک از نظر فسفر فقیر باشد، گیاه در مرحله گلدهی و تشکیل میوه دچار ضعف میشود.
3. پتاسیم؛ عنصر کلیدی برای نگهداری میوه و مقاومت به تنش
پتاسیم یکی از مهمترین عناصر در کاهش ریزش میوه است، چون در تنظیم آب داخل گیاه، انتقال قند، رشد سلولی، کیفیت میوه و مقاومت گیاه به تنش نقش دارد. در مرکبات، کاربرد پتاسیم بعد از تشکیل میوه و در مرحله رشد اولیه میوه اهمیت زیادی دارد. برخی منابع تخصصی مرکبات نیز به نقش کاربرد پتاسیم بعد از تشکیل میوه در رشد و نگهداری میوه اشاره کردهاند.
4. بور؛ مهم برای گردهافشانی و تشکیل میوه
بور یکی از مهمترین ریزمغذیها برای گلدهی، جوانهزنی گرده، رشد لوله گرده و تشکیل میوه است. کمبود بور میتواند باعث کاهش تشکیل میوه، ریزش گل، ریزش میوههای ریز و بدشکلی میوه شود. منابع تغذیه گیاهی نیز اشاره میکنند که کمبود بور با کاهش گردهافشانی، کاهش تشکیل میوه و حساسیت بیشتر به تنشهای خشکی و گرما همراه است.
5. روی و منگنز؛ مؤثر در گلدهی، رشد برگ و کاهش ضعف درخت
روی و منگنز برای فعالیت آنزیمی، رشد برگ، فتوسنتز و سلامت عمومی درخت ضروری هستند. در مرکبات، کمبود روی و منگنز از کمبودهای رایج گزارش شده و میتواند روی رشد، کیفیت و عملکرد اثر منفی بگذارد.
6. کلسیم؛ استحکام بافت و کاهش ریزش و بدشکلی
کلسیم در استحکام دیواره سلولی، کیفیت میوه و کاهش اختلالات فیزیولوژیک نقش دارد. در صیفیجات، کمبود کلسیم میتواند مشکلاتی مثل پوسیدگی گلگاه، ضعف میوه و ریزش را تشدید کند. کلسیم معمولاً تحرک کمی در گیاه دارد، بنابراین آبیاری منظم و سلامت ریشه برای جذب آن بسیار مهم است.
7. اسید آمینه و جلبک دریایی؛ کمک در شرایط تنش
در مناطق جنوبی و گرم، تنش گرمایی یکی از عوامل مهم ریزش گل و میوه است. در چنین شرایطی، محلولپاشی با اسیدهای آمینه، جلبک دریایی، کود پتاس بالا، روی، منگنز و بور میتواند به کاهش اثر تنش کمک کند؛ البته این مواد جایگزین تغذیه اصلی نیستند، بلکه نقش حمایتی دارند. تحقیقات تغذیه گیاهی نیز نشان میدهد که برخی عناصر غذایی میتوانند تحمل گیاه به تنشهای غیرزیستی مانند گرما را بهبود دهند.
بیشتر بخوانید :
برنامه تغذیه قبل از گلدهی
مرحله قبل از گلدهی بسیار حساس است، چون گیاه باید با ذخیره غذایی مناسب وارد دوره شکوفایی شود. اگر درخت یا بوته در این مرحله ضعیف باشد، گلها ضعیفتر تشکیل میشوند و درصد ریزش در آینده افزایش پیدا میکند.
در باغهای مرکبات و درختان میوه، بهتر است بخشی از تغذیه اصلی بهصورت چالکود زمستانه یا اوایل بهار انجام شود. چالکود معمولاً شامل مواد آلی پوسیده، کودهای فسفره، پتاسه و ریزمغذیهاست و در محدوده سایهانداز درخت، جایی که ریشههای فعال قرار دارند، مصرف میشود. استفاده از کود دامی کاملاً پوسیده، گوگرد، هیومیک اسید، فسفر، کود سولفات پتاسیم و ریزمغذیهایی مثل روی، بور، آهن و منگنز میتواند ذخیره غذایی درخت را قبل از گلدهی تقویت کند.
در کنار چالکود، میتوان از آبکود یا کوددهی همراه آبیاری نیز استفاده کرد. در این روش، کودهای محلول در آب از طریق سیستم آبیاری یا همراه آبیاری سنتی وارد ناحیه ریشه میشوند. برای تقویت عمومی قبل از گلدهی، کودهای متعادل مثل 20-20-20 میتوانند مفید باشند. برای درختان بالغ، مقدار حدودی 200 تا 300 گرم کود 20-20-20 برای هر درخت میتواند بهعنوان یک مقدار عمومی مطرح شود، اما مقدار دقیق باید بر اساس سن درخت، نوع خاک، وضعیت برگ، باردهی، شوری آب و نتیجه آزمون خاک و برگ تنظیم شود.
در این مرحله محلولپاشی با ترکیبات حاوی بور و روی نیز بسیار مفید است، زیرا این دو عنصر مستقیماً با گلدهی، گردهافشانی و تشکیل میوه ارتباط دارند. البته محلولپاشی باید در هوای خنک، صبح زود یا عصر انجام شود و از مصرف غلظتهای بالا در زمان گرما خودداری شود.
به عنوان مثال ریزش خرما بیشتر در مراحل حبابوک(حدود ۲ تا ۴ هفته بعد از گردهافشانی) و کیمری(اواخر بهار تا اوایل تابستان) رخ میدهد و عواملی مانند گرمای شدید، باد و گردوغبار، گردهافشانی ضعیف، کمبود عناصر غذایی، شوری و تنش آبی در آن مؤثر هستند. استفاده از کودهای حاوی پتاسیم، کلسیم، بور، روی، منگنز، نیتروژن و اسیدآمینه بهصورت آبکود، چالکود یا محلولپاشی به کاهش ریزش و بهبود تشکیل میوه کمک میکند.
به عنوان مثال ریزش خرما بیشتر در مراحل حبابوک(حدود ۲ تا ۴ هفته بعد از گردهافشانی) و کیمری(اواخر بهار تا اوایل تابستان) رخ میدهد و عواملی مانند گرمای شدید، باد و گردوغبار، گردهافشانی ضعیف، کمبود عناصر غذایی، شوری و تنش آبی در آن مؤثر هستند. استفاده از کودهای حاوی پتاسیم، کلسیم، بور، روی، منگنز، نیتروژن و اسیدآمینه بهصورت آبکود، چالکود یا محلولپاشی به کاهش ریزش و بهبود تشکیل میوه کمک میکند.
بیشتر بخوانید :
برنامه تغذیه حین گلدهی
در زمان گلدهی باید با احتیاط کوددهی کرد. هدف در این مرحله، حمایت از گلها و گردهافشانی است، نه تحریک شدید رشد رویشی. کوددهی سنگین، شوری بالا، آبیاری نامنظم یا محلولپاشی غلیظ میتواند به گلها آسیب بزند.
در این مرحله استفاده از محلولپاشیهای سبک حاوی بور، روی، آمینواسید و جلبک دریایی میتواند مفید باشد، مخصوصاً اگر درخت یا بوته تحت تنش گرما، باد گرم یا ضعف عمومی باشد. بور به گردهافشانی و تشکیل میوه کمک میکند و روی و منگنز نیز در فعالیتهای آنزیمی و فتوسنتز نقش دارند.
در صیفیجات، هنگام گلدهی باید از نوسان آبیاری جلوگیری شود. خشکی شدید و سپس آبیاری سنگین میتواند باعث ریزش گل شود. در محصولاتی مثل گوجه، فلفل و بادمجان، گرمای شدید باعث کاهش کیفیت گرده و ریزش گل میشود؛ بنابراین تنظیم آبیاری، سایهانداز موقت در شرایط بسیار گرم، تهویه مناسب گلخانه و تغذیه متعادل اهمیت زیادی دارد.
برنامه تغذیه بعد از گلدهی و زمان فندقی شدن میوه
بعد از شکوفهدهی، مرحله بسیار مهمی شروع میشود. در این زمان گیاه باید تصمیم بگیرد چه تعداد میوه را نگه دارد. اگر ذخیره غذایی، آب، برگ سالم و تعادل هورمونی کافی وجود نداشته باشد، بخشی از میوههای جوان ریزش میکنند.
در مرکبات، ریزش میوه در مرحله فندقی و مخصوصاً در خردادماه باید جدی گرفته شود. در این مرحله تغذیه بعد از گلدهی اهمیت زیادی دارد. بهتر است بخشی از تغذیه از قبل در خاک و چالکود تأمین شده باشد و بخشی دیگر بهصورت آبکود و محلولپاشی انجام شود.
در مناطق گرم و جنوبی، برای کاهش ریزش ناشی از تنش، محلولپاشی با اسید آمینه، جلبک دریایی، پتاسیم بالا، روی و منگنز میتواند مفید باشد. بهتر است این محلولپاشیها در ساعات خنک روز انجام شوند و از اختلاطهای سنگین و پرخطر خودداری شود.
روشهای کوددهی برای جلوگیری از ریزش میوه
چالکود
چالکود برای تأمین ذخیره غذایی بلندمدت درخت بسیار مناسب است. این روش بیشتر برای باغهای مرکبات، سیب، گلابی، هلو، آلو، انار و سایر درختان میوه کاربرد دارد. چالکود باید در محدوده سایهانداز درخت و در محل ریشههای فعال انجام شود. ترکیب چالکود میتواند شامل کود دامی کاملاً پوسیده، مواد آلی، فسفر، پتاسیم، گوگرد، هیومیک اسید و ریزمغذیها باشد.
آبکود
آبکود برای تغذیه سریعتر از طریق ریشه استفاده میشود. این روش بعد از گلدهی و هنگام رشد اولیه میوه بسیار مفید است. کودهای محلول مثل 20-20-20، پتاس بالا، کلسیم، منیزیم و ریزمغذیها را میتوان طبق نیاز گیاه و توصیه کارشناسی از طریق آبیاری مصرف کرد.
محلولپاشی
محلولپاشی برای تأمین سریع ریزمغذیها و کمک به گیاه در شرایط حساس بسیار مؤثر است. عناصر بور، روی، منگنز، کلسیم، پتاسیم و ترکیبات ضدتنش مثل اسید آمینه معمولاً بهصورت محلولپاشی استفاده میشوند. محلولپاشی باید در هوای خنک، بدون باد شدید و بدون تابش مستقیم آفتاب انجام شود.
روشهای غیرکودی برای جلوگیری از ریزش میوه
تغذیه مهم است، اما تنها عامل نیست. برای کاهش ریزش میوه باید این موارد نیز رعایت شود:
- آبیاری منظم: تنش خشکی یا آبیاری سنگین بعد از خشکی میتواند ریزش را افزایش دهد. رطوبت خاک باید یکنواخت باشد.
- کنترل تنش گرمایی: در مناطق گرم، گرمای شدید باعث ریزش گل و میوه میشود. استفاده از آبیاری منظم، مالچ، سایهانداز موقت در صیفیجات و محلولپاشی ضدتنش میتواند کمک کند.
- حفظ سلامت برگها: برگها منبع تولید قند و انرژی هستند. اگر برگها به دلیل آفت، بیماری، کمبود یا تنش آسیب ببینند، گیاه توان نگهداری میوه را از دست میدهد.
- کنترل آفات و بیماریها: آفات مکنده، کنهها، تریپس، شپشکها، بیماریهای قارچی و پوسیدگیها میتوانند باعث ضعف گیاه و ریزش میوه شوند.
- گردهافشانی مناسب: در برخی محصولات، نبود زنبور، هوای سرد یا گرم، باد شدید یا رطوبت نامناسب باعث گردهافشانی ضعیف و ریزش گل میشود.
- هرس اصولی: هرس شدید یا اشتباه میتواند تعادل رشد رویشی و زایشی را به هم بزند. هرس باید متناسب با نوع درخت، سن، قدرت رشد و باردهی انجام شود.
- کاهش شوری خاک و آب: شوری بالا جذب آب و عناصر غذایی را مختل میکند و میتواند ریزش را افزایش دهد.
- عدم مصرف بیرویه کود ازته: ازت زیاد باعث رشد شاخوبرگ، حساسیت بیشتر به آفات و کاهش تمرکز گیاه روی میوه میشود.
جمعبندی
برای جلوگیری از ریزش میوه، باید از قبل از گلدهی برنامه داشت. درخت یا بوتهای که با ذخیره غذایی خوب، ریشه سالم، آبیاری منظم و برگهای سالم وارد گلدهی شود، شانس بیشتری برای نگهداری میوه دارد. قبل از گلدهی، تأمین عناصر اصلی و ریزمغذیها بهخصوص بور و روی اهمیت زیادی دارد. حین گلدهی باید از تنش و کوددهی سنگین پرهیز شود. بعد از گلدهی و در مرحله فندقی شدن میوه، تغذیه با کودهای متعادل مانند 20-20-20، کودهای پتاس بالا، ریزمغذیها و ترکیبات ضدتنش میتواند به کاهش ریزش کمک کند.