جو یکی از غلات کلیدی در صنعت کشاورزی است که بهدلیل نیاز کم به حاصلخیزی خاک و مقاومت بالا در برابر شوری، جایگاه ویژهای در میان گیاهان زراعی دارد. این گیاه در مناطق نیمهگرمسیری رشد خوبی داشته و رقمهای آن متناسب با شرایط اقلیمی و نوع کشت (آبی و دیم) متفاوت است.
با این حال، باید توجه داشت که در کنار این ویژگیها، اجرای یک برنامه تغذیه اصولی متشکل از کودهای شیمیایی و آلی در مراحل کاشت، پنجهزنی و سایر مراحل رشدی عامل اصلی دستیابی به تناژ بالا و «خوشرشتی» (رشد سریع، شاداب و باطراوت) محصول محسوب میشود.
بهترین کود برای کشت جو
عناصر درشتمغذی شامل نیتروژن (ازت)، فسفر و پتاسیم نقشی حیاتی در رشد اولیه و استقرار ریشه، پیش از کاشت یا حین کاشت جو ایفا میکنند. در این میان، بهترین استراتژی در مرحله کشت، استفاده از کود ازته، کود پتاس بالا و کود فسفر معروف به کود سیاه برای جو بوده که هر کدام به نوعی در این مرحله نقش دارند.
اکثر مواد مغذی باید زودهنگام (قبل یا در حین پنجهزنی) تأمین شوند، زیرا جو بیشترین جذب عناصر را بین مراحل پنجهزنی تا ظهور سنبله انجام میدهد.
عنصر غذایی | نقش در رشد جو |
علائم کمبود
| ||||
نیتروژن | افزایش رشد برگ، تولید پنجه، افزایش بیوماس و عملکرد دانه | تغییر رنگ برگها، کاهش پنجهزنی و رشد گیاه، افت عملکرد | ||||
پتاسیم | استحکام ساقه، افزایش مقاومت به خشکی، شوری، سرما و بیماریها، بهبود کیفیت دانه، فعالسازی آنزیمها | زردی برگها، ضعف و نازکی ساقه، افت کیفیت دانه | ||||
فسفر | ریشهزایی قوی، استقرار بهتر گیاهچه، تحریک پنجهزنی، افزایش جذب فسفر | توقف رشد، تغییر رنگ برگ، تأخیر در گلدهی، کاهش پنجهزنی | ||||
بهترین کود برای پنجه زنی جو
گیاه جو در مرحله پنجهزنی بیشترین نیاز را به عنصر نیتروژن داشته که در نتیجه استفاده از اوره به صورت سرک انتخاب مناسبی است، اما این گیاه در کنار احتیاج به کود ازت بالا، به عناصر ثانویه و ریز مغذی مثل گوگرد، هیومیک اسید، منیزیم، منگنز و محلولپاشی با کلات روی و اسید آمینه جهت افزایش تعداد پنجههای سالم و قوی، ارتقای مقاومت در برابر تنشهای محیطی نظیر سرما، خشکی و شوری و تقویت سیستم ریشه برای ورود به مرحله ساقه رفتن نیاز دارد.
عنصر غذایی | نقش در پنجهزنی جو | ||
گوگرد (S) | ضروری برای سنتز پروتئین و کلروفیل و در تعامل با نیتروژن باعث تقویت رشد پنجههای سبز میشود | ||
منیزیم (Mg)
| عنصر مرکزی کلروفیل و بسیار مهم برای فتوسنتز و تأمین انرژی لازم برای تشکیل پنجههای جدید | ||
روی (Zn)
| نقش در سنتز هورمون اکسین و آنزیمها و برای تشکیل شاخههای جدید (پنجهها) بسیار حیاتی است | ||
منگنز (Mn)
| نقش در تقسیم سلولی و سیگنالهای هورمونی برای ایجاد پنجههای جدید | ||
بور (B)
| مؤثر در تقسیم سلولی و سیگنالهای هورمونی برای ایجاد پنجههای جدید و همچنین باروری سنبلهها | ||
نکته: از آنجایی که ممکن است تمامی خاکها نیاز مبرم به عناصر ریز مغذی نداشته باشند، حتما قبل از استفاده از کودهای میکرو آزمایش خاک تهیه کنید.
تأثیر عنصر روی (Zn) در تولید پنجه در جو
عنصر روی یکی از ریزمغذیهای مهم در رشد گیاه جو است که بهعنوان کوفاکتور (ماده کمکی غیر پروتئینی برای فعال سازی آنزیم ها) بسیاری از آنزیمها عمل کرده و در سنتز هورمون اکسین (هورمون رشد) نقش اساسی دارد. به همین دلیل، این عنصر تأثیر مستقیمی بر تشکیل اندامهای جدید گیاه و تولید پنجهها دارد. وجود مقدار کافی روی موجب بهبود رشد شاخههای جانبی و افزایش تراکم پوشش گیاهی مزرعه میشود.
در صورت کمبود روی، علائم ظاهری معمولاً در برگهای جوان و ساقهها ظاهر میشود که از مهمترین آنها میتوان به کلروز بینرگبرگی (زرد شدن فاصله بین رگبرگها)، تغییر رنگ برگها به حالت برنزی و شکننده شدن ساقهها اشاره کرد. این کمبود همچنین باعث کاهش توانایی گیاه در تولید پنجه، ایجاد پنجههای ضعیف و پراکنده و کاهش تراکم کانوپی (وقتی گیاهان در مزرعه رشد میکنند، برگها و ساقههای آنها روی هم قرار میگیرند و یک لایه سبز روی سطح خاک تشکیل میدهند) مزرعه میشود و میتواند فرآیند پنجهزنی اولیه را مختل کند.
برای مدیریت این مشکل، در صورت کمبود روی در خاک میتوان از کود سولفات روی در زمان کاشت یا بهصورت بذرمال استفاده کرد. همچنین در صورت مشاهده علائم کمبود در طول رشد، محلولپاشی برگی روی در اوایل مرحله پنجهزنی میتواند به جبران کمبود و بهبود رشد پنجهها کمک کند.
جهت مشاوره و خرید با سازمان تامین نهاده ایران در تماس باشید.
بهترین کود برای تناژ جو
بهترین کود برای افزایش تناژ و پربار شدن جو فقط به یک نوع کود محدود نمیشود، بلکه رسیدن به تناژ بالا نیازمند برنامهریزی تغذیهای در طول دوره رشد است. ترکیب اصولی انواع کود تقویتی است که باعث افزایش تعداد سنبلهها، تعداد دانهها در هر سنبله و وزن هر دانه میشود.
کودهای شامل اوره، مونو آمونیوم فسفات و سولفات پتاسیم در کنار کودهای آلی و اصلاحکننده مانند هیومیک اسید میتواند هم عملکرد محصول را افزایش دهد و هم خاک را اصلاح کند؛ در واقع دستیابی به تناژ بالا نیازمند یک برنامه کودی متعادل است که در آن از
1-فسفر و پتاسیم برای استحکام و ریشهزایی،
2-تقسیط ازت در سه مرحله کشت، پنجهزنی و ساقهدهی،
3-محلولپاشی ریزمغذیها و محرکهای رشد نظیر کلات روی و اسید آمینه در دورههای حساس رشد و خوشهدهی استفاده شود.
ملاحضات تغذیهای برای کاربرد بهتر جو در صنایع غذایی
برای تولید جو مناسب مالتسازی در صنایع غذایی و نوشیدنی، مهمترین عامل در مرحله اول مدیریت نیتروژن (ازت) در مزرعه است. مقدار نیتروژن مصرفی تأثیر مستقیم بر کیفیت دانه دارد؛ زیرا افزایش بیش از حد ازت باعث بالا رفتن درصد پروتئین در دانه میشود و در نتیجه کیفیت مالت کاهش پیدا میکند. برای مالتسازی، دانه جو باید دارای پروتئین متوسط و نشاسته بالا باشد، بنابراین مصرف نیتروژن باید متعادل و کنترلشده باشد.
از سوی دیگر، مدیریت صحیح آبیاری و کنترل بیماریها نیز نقش مهمی در تولید جو باکیفیت دارد. تأمین آب کافی در مراحل رشد و جلوگیری از بیماریهای قارچی باعث میشود دانهها سالمتر و مناسبتر برای فرایند مالتسازی باشند.
بهترین کود برای جو دیم- جو آبی
برنامه کوددهی برای کشت جو، بسته به دیم یا آبی بودن آن متفاوت است. در کشت دیم بهدلیل محدودیت رطوبت و وابستگی شدید به بارندگی، باید در مصرف کودها احتیاط کرد؛ اما در کشت آبی چون محدودیتی برای تأمین آب وجود ندارد، بهرهگیری از نهادههای کودی در مقادیر بیشتری صورت میگیرد تا گیاه بتواند با تمام توان خود رشد کرده و محصول بدهد.
کود مورد نیاز جو دیم:
در مناطق دیم با بارش کم، ابتدا باید تمام کودهای دارای فسفر (سوپرفسفات تریپل) و پتاسیم (سولفات پتاسیم) پیش از کاشت جو و به روش جایگذاری نواری مورد استفاده قرار گیرند. در خصوص مدیریت ازت، مناسبترین گزینه در مناطق دیم کود نیترات آمونیوم است.
برنامه مصرف این کود معمولاً در دو نوبت انجام میشود: نیمی از آن در مرحله کاشت به روش نواری و نیم دیگر در مرحله پنجهزنی بهصورت سرک (نزدیک به زمان بارندگی) مصرف میگردد. شایان ذکر است در صورت نبود بارندگی در مرحله پنجهزنی، میتوان اوره را بهصورت محلولپاشی به گیاه رساند.
کود مورد نیاز جو آبی:
در این نوع کشت، مصرف کودهای فسفردار (مانند سوپر فسفات تریپل، دیآمونیوم فسفات و مونو آمونیوم فسفات) هنگام کاشت و کودهای پتاسیمدار پیش از کاشت بهصورت نواری توصیه میشود. برای تامین نیاز گیاه به نیتروژن، استفاده از فرم اوره رایجتر است؛ هرچند در شرایط سرمای بهاره یا وجود شوری، استفاده از سولفات آمونیوم یا نیترات آمونیوم نیز امکانپذیر است. بهطور معمول، ازت در ۳ تا ۴ نوبت طی مراحل کاشت، پنجهزنی، ساقهدهی و خوشهدهی تقسیط میشود تا گیاه در تمام مراحل رشد، غذای مورد نیاز خود را در اختیار داشته باشد.
نکته: در هر دو نوع کشت (آبی و دیم)، محلولپاشی عنصر روی در مرحله پنجهزنی، جهت بهبود عملکرد و افزایش کیفیت دانه پیشنهاد میشود.
بهترین زمان محلول پاشی برای جو
مناسبترین زمان برای محلولپاشی کودها بر اساس دو مورد دستهبندی میشود:
- ساعات شبانهروز: زمان طلایی برای محلولپاشی و پیشگیری از سوختگی برگ، در صبح زود یا عصر (هنگام تابش مایل آفتاب) است؛ بهطوری که دما زیر ۲۹ درجه سانتیگراد بوده و هوا کاملاً بدون باد باشد.
- مرحله رشد گیاه: زمان مناسب برای محلولپاشی جو، از مرحله پنجهزنی برای عناصر ریزمغذی آغاز شده و در مرحله ساقهدهی برای عناصر فسفر و پتاسیم ادامه مییابد؛ همچنین در مرحله خوشهدهی استفاده از کودهای پتاسبالا و اسید سالیسیلیک (در شرایط تنش) توصیه میشود و در نهایت این برنامه با محلولپاشی در مراحل شیری و خمیری شدن دانه تکمیل میگردد.
جمع بندی:
توصیه میشود پیش از اقدام به کوددهی، در درجه اول با استفاده از آزمون خاک از نیاز غذایی دقیق محصول خود اطمینان حاصل نمایید و سپس بر اساس نتایج آزمایش، نسبت به تهیه و مصرف کودهای مورد نیاز اقدام کنید.