بهترین کود برای زمین‌های شور

خاک شور به زبان ساده یعنی خاکی که نمک آنقدر در اطراف ریشه زیاد است که گیاه را با تنش آبی، مسمومیت یونی و عدم تعادل تغذیه‌ای مواجه میکند. درست مثل انسان تشنه‌ای که آب دریا می‌خورد؛ هرچه می‌خورد تشنه‌تر و امکان مسومیت بالاتر میرود. نشانه‌ ظاهری خاک شور سفیدک زدن سطح خاک (یک لایه سفید مثل نمک) که در قدیم به قلیا‌های سفید هم  شناخته میشد. 

نکته مهم و قابل توجه این است که کود تنها درمان شوری خاک نیست اما استفاده از کود کمپلکس super om توانسته شوری خاک با EC بالای 8000 را درمان کند. برای مشاوره و ارسال نتایج درمان شوری خاک با کود کمپلکس super om با کارشناسان ما تماس بگیرید.

 

مهندس آریا

09120783276

مهندس درخشان

09120783278

مهندس علیپور

09120783272

مهندس پارسا

09120783275

تفاوت خاک شور با خاک سدیمی

ویژگی	خاک شور (Saline)	خاک سدیمی (Sodic)
مشکل اصلی	نمک زیاد (شوری)	سدیمِ زیاد (قلیایی بودن)
وضعیت ظاهری خاک	دانه‌دانه و پوک است. آب راحت در آن نفوذ می‌کند.	وقتی خیس شود خمیری و چسبنده و وقتی خشک شود مثل آجر سفت می‌شود. آب روی آن می‌ماند و نفوذ نمی‌کند.
نشانه روی زمین	معمولاً سفیدک می‌زند (لایه پودری سفید).	سطح خاک سله می‌بندد (لایه سخت). گاهی رنگ تیره‌تر دارد.
آسیب به گیاه	گیاه تشنه می‌ماند (با اینکه آب هست، زورش نمی‌رسد جذب کند).	گیاه مسموم می‌شود + ریشه خفه می‌شود (چون هوا در خاک نیست) + بذر سبز نمی‌شود (چون خاک سفت است).
آزمایش خاک (PH)	پی‌اچ (pH) کمتر از ۸.۵ است.	پی‌اچ (pH) بالای ۸.۵ است (خطرناک).

علل شوری خاک

شوری خاک به دلیل تجمع نمک‌های محلول در ناحیه ریشه رخ می‌دهد و می‌تواند رشد گیاه را مختل کند. این مشکل هم علل طبیعی دارد و هم ناشی از فعالیت‌های انسانی است.

۱. علل طبیعی

• فرسایش مواد معدنی در سنگ‌ها و رسوبات.
• اقلیم خشک و نیمه‌خشک: بارندگی کم، دمای بالا و تبخیر شدید باعث انباشت نمک در سطح خاک می‌شود.

۲. علل انسانی (شوری ثانویه)

• آبیاری نامناسب: استفاده از آب شور، کمبود آبشویی، کارایی پایین آبیاری و زهکشی ناکافی.
• کوددهی نامتعادل: مصرف بیش از حد کودهای شیمیایی (به‌ویژه نیتروژن و فسفر)، کمبود پتاسیم و مواد آلی.
• کاربرد مکرر کودهای آلی یا لجن فاضلاب که می‌تواند منبع اضافی نمک باشد.

۳. عوامل تشدیدکننده

• زهکشی ضعیف: مانع خروج نمک‌ها از ناحیه ریشه می‌شود.
• تبخیر و تعرق زیاد: نمک‌ها را به سطح خاک می‌کشد و پوسته نمکی ایجاد می‌کند.
• سطح بالای آب زیرزمینی: باعث تجمع نمک در ناحیه ریشه می‌شود.
• ساختار نامناسب خاک: در خاک‌های سدیمی، سدیم زیاد باعث پراکندگی ذرات خاک، کاهش تخلخل و نفوذ آب می‌شود. کمبود کلسیم هم این مشکل را تشدید می‌کند.

انواع اصلاح‌کننده خاک شور

آبشویی (شست‌وشوی نمک با آب) روش اصلی برای کاهش شوری است، اما در خاک‌های شور و سدیمی به دلیل مشکلات ساختاری خاک، به‌تنهایی کافی نیست. برای این نوع خاک‌ها استفاده از اصلاح‌کننده‌های معدنی ضروری است تا هم تعادل شیمیایی خاک اصلاح شود و هم ساختار آن بهبود یابد.

انتخاب کود برای خاک شور باید با هدف به حداقل رساندن استرس اسمزی (یعنی فشاری که به گیاه وارد می‌شود وقتی غلظت نمک‌ها یا مواد محلول در خاک زیاد باشد) و مقابله با آنتاگونیسم یونی (آنتاگونیسم یونی یعنی وقتی یکی از مواد غذایی یا نمک‌ها در خاک خیلی زیاد باشد، جلوی جذب بقیه مواد غذایی مورد نیاز گیاه را می‌گیرد) باشد. کودهایی با "شاخص نمک" پایین ارجحیت دارند، زیرا کمتر باعث استرس اسمزی بر روی گیاه می‌شوند. به عنوان مثال، سولفات پتاسیم (SOP) و فسفات‌ها (مانند مونو آمونیوم فسفات و تریپل سوپرفسفات) شاخص نمک پایینی دارند. 

اصلاح خاک شور با اسید هیومیک:

هیومیک اسید یکی از مهم‌ترین اجزای مواد آلی خاک است که در بهبود خاک‌های شور نقش کلیدی دارد. این ماده هم خواص فیزیکی و شیمیایی خاک را بهبود می‌دهد و هم به گیاه کمک می‌کند تا اثرات شوری را بهتر تحمل کند

1. کاهش شوری و تنظیم pH:

• هیومیک اسید با کاهش هدایت الکتریکی (EC) و تعدیل pH، به ویژه در خاک‌های شور و قلیایی، شرایط بهتری برای رشد گیاه ایجاد می‌کند.
• اسیدهای آلی حاصل از تجزیه آن، pH خاک را پایین می‌آورند و یون‌های سدیم را کلاته کرده و از خاک خارج می‌سازند.

۲. بهبود ساختار فیزیکی خاک:

• باعث افزایش تجمع ذرات و تشکیل ماکروتوده‌ها می‌شود و در نتیجه تخلخل، نفوذپذیری و زهکشی خاک بهبود می‌یابد.
• در حضور کلسیم، سدیم موجود در خاک راحت‌تر جایگزین و از ناحیه ریشه شسته می‌شود.

۳. افزایش مواد آلی و عناصر غذایی:

• سطح مواد آلی و نیتروژن کل خاک را بالا می‌برد.
• جذب عناصر غذایی مثل نیتروژن، فسفر و پتاسیم را تقویت می‌کند. پتاسیم نیز با سدیم رقابت کرده و اثرات آن را کاهش می‌دهد.

۴. کاهش تنش گیاه و بهبود عملکرد:

• تنش شوری گیاه را کم کرده و جذب آب و مواد مغذی را افزایش می‌دهد.
• فعالیت آنزیم‌های کلیدی را تقویت کرده و رشد و عملکرد گیاه را بهبود می‌بخشد.
• همراه با کودهای آلی، میکروبی یا افزودنی‌هایی مثل خاک رس، اثرات بهتری در کاهش شوری و افزایش حاصلخیزی دارد.

اصلاح خاک شور با گچ (Gypsum):

گچ (سولفات کلسیم – CaSO4) رایج‌ترین و مؤثرترین اصلاح‌کننده خاک‌های شور و سدیمی است. گچ کلسیم مورد نیاز را به خاک اضافه می‌کند و این کلسیم سدیم موجود روی ذرات خاک را جابه‌جا می‌کند. سدیم آزادشده سپس با آبیاری یا بارندگی از ناحیه ریشه خارج می‌شود. کلسیم همچنین باعث چسبندگی بهتر ذرات خاک، افزایش منافذ، بهبود نفوذ آب و زهکشی می‌شود.

اصلاح خاک شور با گوگرد (Sulfur):

گوگرد مناسب اصلاح خاک‌های سدیمی است و در خاک‌های شور کاربردی ندارد.
در خاک‌هایی که آهک آزاد دارند، می‌توان از گوگرد عنصری استفاده کرد. گوگرد با اسیدی کردن خاک، کلسیم طبیعی آن را فعال‌تر می‌کند و این کلسیم به جابه‌جایی سدیم کمک می‌کند. 

یکی از بهترین گوگرد‌های مایع برای رفع شوری خاک، گوگرد آلی مایع برند‌های بیوبی و لایف سازمان تامین نهاده ایران است.

اصلاح خاک شور با کود حیوانی و کمپوست (Farmyard Manure):

کود حیوانی، کمپوست، بیوچار و مواد هیومیکی باعث بهبود ساختار و تخلخل خاک، افزایش نفوذپذیری آب و کاهش تجمع نمک می‌شوند. همچنین ظرفیت نگهداری آب خاک را بالا می‌برند که این موضوع باعث رقیق شدن نمک‌ها در ناحیه ریشه می‌شود.

اصلاح شوری خاک کود مرغی برای:

پژوهش‌ها نشان داده‌اند که کود مرغی می‌تواند ظرفیت تبادل کاتیونی (CEC) و مقدار پتاسیم خاک را افزایش دهد. افزایش پتاسیم جلوی جذب بیش از حد سدیم توسط خاک را می‌گیرد.

اصلاح شوری خاک با کودهای پتاسیم:

 افزایش غلظت پتاسیم در خاک می‌تواند جذب پتاسیم را افزایش داده و در عین حال ورود سدیم را کاهش دهد. بهترین استراتژی استفاده از منابع پتاسیم با شاخص شوری پایین و محتوای پتاسیم بالا، مانند سولفات پتاسیم (SOP) یا مونوپتاسیم فسفات است.