تولید کیوی در شمال ایران، بهویژه در استانهای مازندران و گیلان، به یکی از قطبهای اقتصادی و صادراتی کشور تبدیل شده است. با این حال، دستیابی به محصولی که در بازار توان رقابت داشته باشد، مستلزم عبور از کشاورزی سنتی و حرکت به سمت مدیریت دقیق تغذیه است. بهترین کود برای درخت کیوی تنها یک محصول خاص نیست، بلکه یک برنامه زمانبندی شده است که با مراحل رشد گیاه هماهنگ باشد.
بهترین کود برای ریشه زایی درخت کیوی
موفقیت یک باغ کیوی از زیر خاک شروع میشود. کیوی دارای ریشههای گوشتی و سطحی است که عمدتاً در عمق ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتری خاک گسترش مییابند. در ابتدای کاشت و شروع فصل، فسفر کلیدیترین عنصر برای توسعه ریشه است. استفاده از کودهای حاوی فسفر (مانند کود سوپرفسفات تریپل، کود 10 52 10) یا کودهای دامی کاملاً پوسیده برای چالکود، بستری مناسب برای استقرار گیاه فراهم میکنند.
پس از استقرار، گیاه برای تولید شاخسارههای قوی به نیتروژن نیاز دارد. در خاکهای شمال ایران که تمایل به قلیایی شدن دارند، کود سولفات آمونیوم برای کیوی گزینهای ایدهآل است؛ زیرا علاوه بر تأمین نیتروژن، به کاهش موضعی pH خاک و جذب بهتر آهن و منگنز کمک میکند. همچنین استفاده از کود مرغی برای کیوی به صورت (پلت یا مایع)، ماده آلی خاک را افزایش داده و ظرفیت نگهداری آب را بهبود میبخشد.
به نقل از سایت plants-kiwi:
Add well-ripened compost in spring, from March, around the young plants to stimulate their rooting and vegetative development.
«از شروع فصل بهار (فروردین)، مقداری کمپوست کاملاً پوسیده را در اطراف نهالهای جوان اضافه کنید تا باعث تحریک ریشهزایی و رشد رویشی آنها شود.»
زمان گلدهی کیوی و تشکیل میوه
این مرحله حساسترین زمان برای مشخص شدن میزان تناژ و تعیین تعداد میوهها در هر درخت است. در شمال ایران، زمان گلدهی کیوی معمولاً از اواخر اردیبهشت تا اوایل خرداد ماه متغیر است.
برای بهبود گردهافشانی و جلوگیری از ریزش گلها، مصرف ریزمغذیهایی مانند بور، روی و پتاسیم پیش از باز شدن گلها (مرحله تورم جوانه) ضروری است. کمبود بور میتواند منجر به بدشکلی میوه و کاهش کیفیت نهایی شود. استفاده از کوهایی مثل کود سولفات پتاسیم، کلات بور و کلات روی میتواند در این مرحله بسیار کمک کننده باشد یا از کود کمپلکس مثل کود super om استفاده کرد.
نکته: باغداران باید توجه کنند که مصرف بیش از حد نیتروژن در این دوره باعث رشد بیش از حد شاخههای رویشی شده و رقابت غذایی ایجاد میکند که منجر به ریزش گلها میشود.
جهت مشاوره و خرید با سازمان تامین نهاده ایران در تماس باشید.
کود برای درشت شدن میوه کیوی و ارتقای کیفیت
پس از تشکیل میوه، مراحل رشد میوه کیوی آغاز میشود که شامل دورههای تقسیم سلولی سریع و سپس افزایش حجم سلول است.
• پتاسیم، موتور محرک سایز: پتاسیم مسئول انتقال قندها و افزایش حجم میوه است. استفاده از کودهای پتاسیمی (مانند سولفات پتاسیم) پس از تشکیل میوه، اصلیترین کود برای درشت شدن میوه کیوی محسوب میشود .
• کود کلسیم برای کیوی: کلسیم نقش حیاتی در استحکام دیواره سلولی و افزایش ماندگاری میوه در انبار دارد .برای جلوگیری از نرم شدن زودهنگام میوه صادراتی، محلولپاشی با کود نیترات کلسیم یا نیترات کلسیم منیزیم در مراحل اولیه رشد میوه توصیه میشود.
• هورمون درشت کننده کیوی و محرکها: اگرچه برخی از تنظیمکنندههای رشد (مانند محرکهای زیستی حاوی اسیدهای آمینه) به عنوان هورمون درشت کننده کیوی شناخته میشوند، اما باید با دقت و تحت نظر کارشناس مصرف شوند تا بر طعم و ماندگاری میوه اثر منفی نگذارند.
جدول کوددهی کیوی در تالش گیلان
مناطق غربی گیلان مانند تالش و آستارا به دلیل اقلیم خاص خود، زمان برداشت دیرتری نسبت به شرق مازندران دارند. جدول کوددهی کیوی در تالش گیلان باید بر اساس آزمون خاک و برگ تنظیم شود، اما به طور کلی الگوی زیر توصیه میگردد.
مرحله رشد | عناصر کلیدی و کودهای پیشنهادی | هدف اصلی | ||||||
اواخر زمستان (چالکود) | کود دامی پوسیده + سولفات آمونیوم + فسفر | آمادهسازی بستر و شروع رشد | ||||||
پیش از گلدهی (محلولپاشی) | روی + بور + نیتروژن (مقدار کم) | بهبود گردهافشانی و تشکیل میوه | ||||||
بعد از فندقی شدن (کودآبیاری) | NPK (20-20-20) یا ترکیبات دارای پتاسیم بالا | رشد سریع میوه و توسعه شاخساره | ||||||
رشد سریع میوه (تابستان) | سولفات پتاسیم + کلسیم (محلولپاشی) | افزایش سایز، وزن و قند میوه | ||||||
پس از برداشت | اوره + روی + بور | تقویت جوانههای سال آینده (تغذیه روی) |
عوامل غیرتغذیهای؛ هرس و آبیاری
بدون مدیریت صحیح عوامل جانبی، حتی گرانترین کودها نیز جذب نخواهند شد .
- آبیاری منظم: کیوی به شدت به تنش آبی حساس است. کمآبی باعث کوچک ماندن میوه و سوختگی حاشیه برگها میشود. آبیاری باید به گونهای باشد که خاک همیشه مرطوب بماند اما حالت غرقابی پیدا نکند، زیرا ریشههای کیوی به سرعت دچار پوسیدگی (گموز) میشوند.
- هرس اصولی: هرس تابستانه برای عبور نور و هوا به مرکز تاج درخت ضروری است. نرسیدن نور کافی به میوهها باعث کاهش اثر جذب پتاسیم و در نتیجه ریز ماندن میوهها میشود.
- شرایط آب و هوایی: وزش بادهای شدید در شمال ایران میتواند باعث سایش پوست میوه و کاهش ارزش صادراتی شود، بنابراین احداث بادشکن در اطراف باغ توصیه میگردد.
جدول راهنمای تشخیص کمبود عناصر در کیوی
مرحله رشد | محل ظهور اولیه |
نکات متمایز کننده
| ||||||
فسفر
|
کلروز سبز کمرنگ بین رگبرگی، ساقه الغر، کاهش اندازه برگ
|
رگبرگ اصلی در سطح زیرین برگ ممکن است قرمز شود.
| ||||||
پتاسیم
|
پیچ خوردگی لبه برگ به سمت بالا، سوختگی (نکروز) حاشیه برگ
|
بافت برگ شکننده شده و حالت پارهپاره پیدا میکند.
| ||||||
منیزیم
|
کلروز زرد بین رگبرگی که یک ناحیه سبز پهن دور رگبرگ اصلی باقی میماند.
|
ایجاد الگوی نعل اسبی؛ علائم به برگهای جوان سرایت نمیکند.
| ||||||
کلسیم
|
نکروزه و سیاه شدن رگبرگها در پایه برگ، شکنندگی شدید
|
منجر به رشد جارویی و آسیب جدی به نوک ریشهها میشود.
| ||||||
گوگرد
|
کلروز یکنواخت (سبز کمرنگ تا زرد) مشابه کمبود ازت
|
برعکس ازت، رگبرگها هم زرد میشوند اما سوختگی حاشیه ندارد.
| ||||||
آهن
|
کلروز شدید بین رگبرگی (زرد تا سفید برفی)
|
رگبرگها سبز باقی میمانند (شبکهای سبز روی زمینه زرد).
| ||||||
روی
|
کلروز زرد روشن با رگبرگهای سبز تیره و واضح
|
در کیوی برخلاف سایر گیاهان، روی متحرک است و برگ جوان کوچک نمیشود.
| ||||||
منگنز
|
کلروز سبز روشن تا زرد، برجسته شدن بافت بین رگبرگها
|
برگها ظاهر مومی و براق پیدا کرده و اندازه آنها کوچک میشود.
| ||||||
بور
|
لکه های زرد کوچک نزدیک مرکز برگ، ضخیم و بدشکل شدن برگ
|
فاصله میانگرهها کوتاه شده و گیاه ظاهر کوتوله پیدا میکند.
| ||||||
مس
|
کلروز یکنواخت که بعداً سفید میشود، سیاه شدن نوک شاخه
| منجر به مرگ جوانههای انتهایی و ریزش پیش از موعد شاخهها میشود. |
نتیجهگیری
تولید کیوی درشت و باکیفیت در تالش و سایر نقاط گیلان، حاصل تعادل بین مصرف کود کلسیم برای کیوی، مدیریت پتاسیم و توجه به نیازهای آبی گیاه است. با رعایت دقیق زمانبندی و استفاده از کود سولفات آمونیوم برای کیوی در خاکهای شمال، میتوانید به تناژ بالا و محصولی بازارپسند دست یابید.