چالکود یکی از روشهای مؤثر تغذیه ریشهای در باغات میوه است که با هدف تأمین عناصر غذایی مورد نیاز درخت، بهبود حاصلخیزی خاک، افزایش فعالیت ریشه و اصلاح کمبود عناصر غذایی انجام میشود. با این حال، موفقیت چالکود بیش از هر چیز به زمان اجرا، محل حفر چاله، عمق چاله، نوع و مقدار کود و شرایط خاک بستگی دارد.
مزایای اجرای چالکود
| مزیت | توضیح کوتاه |
|---|---|
افزایش جذب عناصر |
جذب مؤثرتر عناصر بهویژه ریزمغذیها توسط ریشه. |
جلوگیری از خشکی سرشاخه |
تأمین پایدار مواد غذایی و آب برای شاخهها. |
بهبود نگهداری آب خاک |
افزایش ماده آلی و ظرفیت رطوبت خاک. |
تقویت رشد ریشه |
افزایش حجم و عمق ریشهها. |
کاهش علفهای هرز |
حذف نیاز به کوددهی سطحی و کاهش رقابت علفها. |
بهبود کیفیت میوه |
ارتقای طعم، اندازه و ماندگاری میوه. |
افزایش تهویه خاک |
بهبود ساختار و هوادهی خاک. |
کاهش شکوفهریزی |
تنظیم تغذیه و جلوگیری از ریزش گلها. |
در ادامه مهمترین نکات فنی اجرای چالکود را بررسی میکنیم.
1- روش اجرا
چال کود
در این روش چالههایی در اندازههای استاندارد با فاصله از ریشه حفر شده و کود داخل آن قرار می گیرد. سپس مواد مغذی و ترکیبات دامی و آلی درون آن قرار گرفته و با خاک پوشانده میشوند.

کانال کود
در شرایطی که فاصله بین درختان کم باشد، نمیتوان برای هر یک از آنها به صورت مستقل چاله حفر کرد. یکی از شیوههای مناسب برای کود دادن به درختان نزدیک به هم، حفر کانال در دو طرف درختان و قرار دادن کود درون آنها است.
در دو مدل بالا تنها تفاوت در نحوه حفر چاله بوده و نوع ترکیبات به کار رفته در آنها یکسان است. به عبارت دیگر، نوع چاله و نحوه اجرای آن تاثیری بر نوع ترکیبات و کودهای مورد استفاده برای آن ندارد.


2- بهترین زمان اجرای چالکود
بهترین زمان معمولاً از اواخر پاییز تا اواخر زمستان، در دوره خواب درختان است.
اجرای چالکود در خاک دارای رطوبت مناسب، موجب حل شدن تدریجی کودها و آماده شدن عناصر غذایی برای شروع فعالیت ریشه در بهار میشود.
از اجرای چالکود در خاک یخزده، بسیار خشک یا غرقاب خودداری شود.
در مناطق سردسیر، زمان اجرا باید بهگونهای انتخاب شود که امکان کار در خاک وجود داشته باشد.
3- محل مناسب حفر چاله یا کانال کود
یکی از مهمترین عوامل موفقیت چالکود، انتخاب محل مناسب برای حفر چاله است. چالهها باید در محدوده فعالیت ریشههای جذبکننده قرار گیرند و بهترین محل معمولاً در قسمت میانی تا انتهایی سایهانداز درخت و نزدیک محدوده قطرهچکانهای تاج است.
از حفر چاله چسبیده به تنه درخت خودداری شود.
چالهها نباید در محل تجمع آب یا نقاط دارای زهکشی نامناسب ایجاد شوند.
در باغات دارای آبیاری قطرهای، محل چاله باید با آرایش ریشه و محدوده خیسشده توسط قطرهچکانها هماهنگ باشد.

۳. ابعاد و تعداد چالهها
ابعاد چاله باید با سن درخت، بافت خاک و گستردگی ریشه متناسب باشد.
| مشخصه | مقدار پیشنهادی عمومی |
|---|---|
قطر چاله |
۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر |
عمق چاله |
۴۰ تا ۶۰ سانتیمتر |
تعداد چاله در درختان جوان |
۲ تا ۳ عدد |
تعداد چاله در درختان بالغ |
۴ تا ۶ عدد |
۴. انتخاب ترکیب کودی مناسب
ترکیب کود چالکود باید براساس آزمون خاک، آزمون برگ و نیاز غذایی گونه و رقم درخت تعیین شود.
عناصر و مواد مهم عبارتاند از:
| نوع کود | نقش در تغذیه درخت |
|---|---|
کود دامی پوسیده |
بهبود ساختمان خاک و افزایش ماده آلی |
کود فسفره |
کمک به رشد ریشه و انتقال انرژی |
کود پتاسیمی |
تنظیم آب، کیفیت میوه و مقاومت درخت |
سولفات روی |
تأمین روی و کمک به فعالیت آنزیمها |
سولفات منگنز |
تأمین منگنز مورد نیاز درخت |
سولفات آهن |
تأمین آهن در شرایط کمبود |
گوگرد کشاورزی |
کمک به اصلاح برخی خاکهای آهکی، با توجه به شرایط خاک در صورت مصرف گوگرد توصیه می شود از تیوباسیلیوس ها نیز استفاده شود |
هیومیک اسید گرانول |
جبران کمبود ماده آلی و اصلاح ساختمان خاک |
۵. نکات مهم درباره کود دامی
حتماً از کود دامی کاملاً پوسیده و فرآوریشده استفاده شود.
کود حیوانی پوسیده (25-20 کیلوگرم برای هر درخت) مخلوط کود گاوی و مرغی به نسبت 4 به 1
کود تازه به دلیل احتمال وجود بذر علفهای هرز، عوامل بیماریزا و ترکیبات مضر، مناسب نیست.
کود دامی باید از نظر شوری و کیفیت بررسی شود.
کود نباید مستقیماً با ریشههای حساس تماس غلیظ داشته باشد.
مقدار مصرف باید با توجه به ماده آلی خاک و نیاز باغ تعیین شود.
6. این کودها را در چالکود استفاده نکنید
20-20-20
اوره
اوره فسفات
سولوپتاس
سولفات مس
بوراتانول آمین
نیترات کلسیم
7. نحوه صحیح پر کردن چاله
ابتدا چالهها در محل مناسب حفر شوند.
در صورت نیاز، بخشی از خاک سطحی حاصلخیز با کود دامی پوسیده مخلوط شود.
کودهای شیمیایی مطابق نسخه کودی و با توزیع یکنواخت با خاک مخلوط شوند.
از قرار دادن کود شیمیایی غلیظ در تماس مستقیم با ریشه جلوگیری شود.
چاله با مخلوط مناسب خاک و مواد آلی پر شود.
پس از اجرا، در صورت نیاز آبیاری انجام شود تا رطوبت مناسب خاک تأمین گردد.
نکات اختصاصی برای باغات مختلف
| نوع باغ | نکته مهم در چالکود |
|---|---|
پسته |
توجه ویژه به شوری خاک، پتاسیم و روی |
گردو |
توجه به وضعیت روی، آهن و ماده آلی |
سیب |
مدیریت عناصر ریزمغذی و پتاسیم |
مرکبات |
توجه به آهن، روی، منگنز و وضعیت pH |
انگور |
مدیریت فسفر، پتاسیم و ماده آلی |
هستهدارها |
تنظیم تغذیه متناسب با رشد رویشی و باردهی |