درخت انار، یکی از ارزشمندترین و محبوبترین درختان میوه در ایران است که بهدلیل میوهی خاص و پرخاصیتش، از دیرباز به میوه بهشتی معروف بوده است. همانطور که برخی میوههای استوایی برای ما ناآشنا هستند، انار نیز در بسیاری از نقاط جهان میوهای کمیاب و ناشناخته به شمار میآید.
برای اینکه این درخت بتواند میوههایی درشت با دانههای یاقوتی، خوشرنگ و خوشطعم تولید کند، انتخاب بهترین کود برای درخت انار یکی از مهمترین عوامل است. رشد درخت انار شامل چند مرحله مهم است؛ از رشد رویشی انار و رشد ریشه انار گرفته تا رشد زایشی انار و تبدیل گل به میوه در انار. در هر یک از این مراحل، درخت به عناصر غذایی متفاوتی نیاز دارد تا بتواند عملکرد مطلوبی داشته باشد. اگر تغذیه درخت بهدرستی انجام نشود، مشکلات مختلفی در میوه و درخت بروز میکند.
بسیاری از باغداران با چالشهایی همچون
- سفید شدن دانههای انار
- کشمشی شدن
- قهوهای شدن دانه
- کپک زدن انار روی درخت،
- سیاه شدن داخل انار روی درخت،
- ریزش بیش از حد گلهای درخت انار
- علت افتادن انار از درخت
- علت ترکیدن انار قبل از رسیدن
روبهرو هستند. حتی گاهی ترش بودن انار نیز به دلیل کمبود یا عدم تعادل در عناصر غذایی خاک است. در ادامه این مقاله با بررسی انواع کود تقویتی و عناصر غذایی مناسب درخت انار( پتاسیم، کلسیم، منیزیم، روی و بور)، راهنماییهای لازم را برای رسید به محصولی سالم و پربار را خواهیم داد.
بهترین کود برای درخت انار
انتخاب بهترین کود برای درخت انار باید با در نظر گرفتن وضعیت درخت و فصلی که در آن قرار دارد انتخاب شود. توصیه کودی برای درختی که در حال شکوفه دادن است با یک نهال جوان فرقهای زیادی دارد. از طرفی اگر شما مشکل ریز گل درخت انار را دارید وضعیف فرق میکند. از همین رو انتخاب کود انار چه در دسته کودهای شیمیایی باشد و چه در دسته کودهای آلی و محرک زیستی باید با علم کامل به وضعیت درخت انتخاب شود.
- پتاسیم (K): ضروری برای رنگگیری، آبدار شدن، درشتی میوه و افزایش شیرینی.
کود پیشنهادی: سولفات پتاسیم بهعنوان منبع اصلی و نیترات پتاسیم که در مراحل اولیه رشد میوه همزمان مقداری نیتروژن نیز فراهم میکند.
- کلسیم (Ca): باعث استحکام پوست میوه، کاهش ریزش، جلوگیری از ترکیدگی و کاهش سفیدی دانهها.
کود پیشنهادی: نیترات کلسیم که هم کلسیم و هم نیتروژن قابل جذب دارد. برای رفع سریع کمبود، کلرید کلسیم نیز گزینه مناسبی برای محلولپاشی است.
- بور (B): نقش: جلوگیری از ریزش گل و میوههای جوان و سفید شدن دانهها.
کود پیشنهادی: اسید بوریک که رایجترین و قابل جذبترین منبع بور برای محلولپاشی و مصرف خاکی است.
- روی (Zn): موجب گلدهی قوی و رشد یکنواخت میوه.
کود پیشنهادی: سولفات روی که اصلیترین و مقرونبهصرفهترین منبع تأمین روی برای درختان است.
- منیزیم (Mg): افزایش فتوسنتز و نقش کلیدی در افزایش قند و شیرینی میوه.
کود پیشنهادی: سولفات منیزیم که بهراحتی در آب حل شده و برای مصرف خاکی و محلولپاشی مناسب است.
نکته تکمیلی: برای بهبود ساختار خاک و افزایش جذب عناصر فوق (بهویژه در خاکهای شور، قلیایی یا فقیر)، استفاده از کودهای ارگانیک مانند اسید هیومیک و نیز گوگرد برای اصلاح پیاچ، بسیار مؤثر است.
علت ریزش گل و میوه درخت انار
ریزش گل و میوه در درخت انار میتواند نگرانکننده باشد، اما بخشی از این ریزش پس از گلدهی، طبیعی است و درخت به این روش، بار اضافه خود را کاهش میدهد. با این حال، ریزش بیش از حد نشاندهنده وجود مشکلی است که مهمترین دلایل آن عبارتند از:
۱. تنش آبی: آبیاری نامنظم یکی از عوامل اصلی ریزش است. خشکی پس از تشکیل میوه یا آبیاری سنگین و ناگهانی پس از یک دوره خشکی، نه تنها باعث ریزش میشود، بلکه از دلایل مهم ترک خوردگی میوه انار نیز محسوب میگردد.
۲. کمبودهای تغذیهای: تغذیه نادرست تاثیر مستقیمی بر این مشکل دارد.
- کمبود پتاسیم: در استحکام اتصال میوه به شاخه مؤثر است.
- کمبود کلسیم: میتواند هم باعث ریزش و هم ترکیدگی میوه شود.
- کمبود بور: منجر به ریزش گل و میوههای جوان میگردد.
- کمبود روی: باعث تضعیف گلدهی و تشکیل ضعیف میوه میشود.
توصیه تغذیهای: بهترین زمان مقابله، قبل از گلدهی (همزمان با تورم جوانهها) با محلولپاشی بور و روی، و پس از تشکیل میوه با تأکید بر جبران پتاسیم و کلسیم است.
۳. تنش دمایی: وزش بادهای گرم و خشک در زمان گلدهی میتواند فرآیند گردهافشانی را مختل کرده و باعث عقیم شدن گلها و ریزش میوههای تازه تشکیل شده شود. در این شرایط، آبیاری منظم و محلولپاشی کلسیم همراه با آمینواسید میتواند اثر کاهشدهنده قابل توجهی داشته باشد.
۴. مدیریت نامناسب نیتروژن: مصرف بیش از حد کودهای نیتروژنه، رشد رویشی زیاد را تحریک کرده و موجب ریزش گل و میوه میشود. مصرف این عنصر باید کاملاً مدیریتشده باشد.
۵. آفات و بیماریها: حمله آفاتی مانند شته و کرم گلوگاه انار یا شیوع بیماریهای قارچی نیز از دلایل مستقیم ریزش هستند.
۶. شرایط نامطلوب خاک: در خاکهای شور و قلیایی، جذب عناصر حیاتی مانند پتاسیم، کلسیم و بور به شدت کاهش مییابد. استفاده از کود گوگردی و کود اسید هیومیک میتواند به اصلاح این شرایط و بهبود جذب کمک کند.
دلیل ترش شدن انار
طعم نهایی انار گرچه تا حد زیادی به رقم آن بستگی دارد، اما مدیریت نادرست تغذیه و شرایط باغ میتواند حتی ارقام شیرین را به سمت ترششدن سوق دهد. مصرف زیاد کودهای ازته (نیتروژن) باعث کاهش قند و افزایش اسید میوه شده و طعم آن را ترش میکند. در مقابل، کمبود پتاسیم که در تولید قند نقش دارد، بور و منیزیم نیز بر شیرینی اثر منفی میگذارند.
تنش خشکی نیز گیاه را از تولید قند بازداشته و باعث غلبه طعم اسیدی میشود. همانطور که پیشتر اشاره شد، نور ناکافی نیز یکی از دلایل اصلی عدم شیرینشدن کامل میوه است.
باردهی بیش از حد درخت، امکان تغذیه مناسب همه میوهها را سلب کرده و کیفیت را کاهش میدهد. برداشت زود هنگام، قبل از رسیدن کامل رنگ و آبدار شدن طبیعی میوه، نیز از عوامل مؤثر است. همچنین، خاکهای شور و قلیایی با محدود کردن جذب پتاسیم و منیزیم، به افزایش ترشی میوه دامن میزنند.
در نتیجه، برای دستیابی به انارهای خوشرنگ، آبدار و پربازده، رعایت همزمان چند عامل کلیدی ضروری است: نور کافی، مدیریت دقیق آبیاری، تهویه و هرس مناسب درخت، و تغذیه متعادل.
کود پتاسیم برای انار
استفاده از پتاس باعث میشه آنتوسیانین(Anthocyanin) افزایش پیدا کنه و انار رنگگیری بهتری داشته باشد. همچنین پتاسیم موجب افزایش کیفیت، وزن و اندازه میوه میشود.
پتاسیم میتواند اثرات منفی مصرف بیش از حد کودهای نیتروژندار که موجب تأخیر در رنگگیری میوه میشوند را تا حد زیادی خنثی کند. این عنصر در تنظیم تعادل اسمزی، سوختوساز گیاهی، سنتز و انتقال قندها، و همچنین افزایش تحمل درخت در برابر تنشهای محیطی مانند گرما، خشکی و شدت نور بالا نقش مهمی دارد.
مصرف زیاد پتاسیم باعث کاهش جذب کلسیم در میوه و بروز مشکلاتی مانند ترکیدگی و سفیدیدانه میشود.
پتاسیم در اواسط مرداد برای رنگگیری میوه استفاده میشود و معمولا توصیهها بر این است که از زمان گردویی شدن میوه تا قبل از برداشت همراه با آبیاری در چند نوبت مصرف شود.
کود پتاس بالا بهتر است در اسفندماه به درخت داده شود تا در آغاز فصل رشد در دسترس ریشه قرار گیرد.
یکی از بهترین کودهای برای درخت انار کود سولفات پتاسیم یا همان سولوپتاس(51-0-0) است.
کود نیتروژن برای انار
ازت یا همان نیتروژن موجب رشد رویشی، طراوت و افزایش توان تولید میوه درخت انار میشود. استفاده نامتعادل از آن قبل یا بعد از گردویی شدن، رنگدهی میوه مخصوصا قرمز شدن دانه انار را با مشکل مواجه میکند. مصرف بیش از حد باعث افزایش رشد رویشی و به طبع آن کاهش گلدهی و رنگ و طعم میوه میشود.
یکی از علتهای سفید شدن دانههای انار و ترکیدگی میوه انار استفاده نادرست از نیتروژن است. برای مصرف نیتروژن حتما از یک متخصص یا یک گیاه پزشک مشاوره بگیرید.
توصیه مصرف نیتروژن:
- یکسوم همراه با کودهای فسفره، پتاسه و آلی در زمستان
- یکسوم پس از ریزش کامل گلبرگها
- یکسوم باقیمانده حدود دو ماه پس از نوبت دوم
کود سولفات آمونیوم یکی از بهترین گزینه ها برای تامین نیتروژن است.
کود فسفر برای انار
فسفر یکی از مهمترین عناصر در تحریک رشد و توسعه ریشههای اصلی و جانبی درخت انار است و به استقرار بهتر نهالها در خاک کمک میکند. بین میزان مواد آلی و مقدار فسفر قابل جذب در خاک، رابطهای مثبت و معنادار وجود دارد؛ بنابراین افزایش مواد آلی میتواند قابلیت جذب فسفر را بیشتر کند. فسفر همراه با عناصری مانند روی، نیتروژن، پتاسیم، کلسیم و مولیبدن در فرآیند تبدیل گل به میوه (فروتست) نقش مؤثری دارد و به افزایش درصد گلهای بارور کمک میکند.
بیشتر بخوانید:کود تبدیل گل به میوه
فسفر قویترین و کارآمدترین عنصر برای رشد ریشه و سلامت ریشه است. کود فسفات در نزدیکی ریشه روی سطح خاک یا چالکود استفاده میشود و معمولا در دمای بالا از آن پرهیز میشود.
کود فسفر بالا 10-52-10 یکی از بهترین گزینهها برای تامین فسفر در خاک است. البته استفاده از کود مونو آمونیوم فسفات هم گزینه مناسبی است.
کود کلسیم برای درخت انار
مزایای کلسیم برای درخت انار
- افزایش استحکام بافت گیاه و میوه:
- کلسیم در تشکیل و استحکام دیواره سلولی نقش کلیدی دارد.
- این عنصر باعث افزایش پایداری دانههای انار و استحکام پوست میوه در برابر ترکخوردگی میشود.
- همچنین در بهتأخیر انداختن پیری سلولی، افزایش عمر انباری میوه و کاهش تنفس سلولی مؤثر است.
تنظیم تنشهای فیزیولوژیکی و محیطی:
- کلسیم بهعنوان پیامرسان ثانویه سلولی، در انتقال سیگنالهای رشد و افزایش مقاومت گیاه در برابر تنشهای زیستی و غیرزیستی مانند خشکی و شوری نقش دارد.
بهبود کیفیت میوه و افزایش جذب قند:
- محلولپاشی کلسیم بر روی میوه انار، سبب افزایش آنتوسیانین، ویتامین C، اسیدیته، مواد جامد محلول و در نتیجه بهبود رنگ، طعم و عطر میوه میشود.
اصلاح و بهبود وضعیت خاک:
- مصرف کودهای کلسیمی مانند سولفات کلسیم در خاکهای آهکی و شور، برای کاهش اثر سدیم اضافی و تنظیم نسبتهای کلسیم به سدیم و کلسیم به منیزیم ضروری است.
- بهترین زمان افزودن سولفات کلسیم به خاک، اواخر اسفندماه است.
ب) مشکلاتی که کلسیم به برطرف شدن آنها کمک میکند
۱. عارضه ترکیدگی میوه (Fruit Cracking)
- کمبود کلسیم، یکی از اصلیترین عوامل ترکیدگی میوه انار است.
- در شرایط کمبود، انتقال ناکافی کلسیم به میوه موجب نارسایی بافتی و در نتیجه ترک خوردن پوست میوه میشود.
- با بزرگتر شدن میوه و کاهش تحرک کلسیم در آوندها، شدت ترکیدگی افزایش مییابد.
- محلولپاشی کلسیم (بهویژه نیترات کلسیم) در دوره رشد و درشت شدن میوه، تأثیر چشمگیری در کاهش درصد ترکیدگی میوهها دارد.
۲. عارضه دانه سفیدی انار (Aril Paleness / Browning)
- عارضه دانه سفیدی که در اثر تخریب ترکیبات آنتوسیانینی در دانه انار ایجاد میشود، ارتباط مستقیمی با کمبود کلسیم دارد.
- در دانههای دچار این عارضه، میزان کلسیم پایینتر، میزان رادیکالهای آزاد بیشتر و اکسیداسیون غشایی فعالتر است؛ این شرایط باعث نشت ترکیبات فنولی و تشدید سفیدی دانه میشود.
- محلولپاشی کلسیم و بور در مراحل اولیه رشد میوه، با تقویت دیواره سلولی، از شکستگی بافت و تشکیل خطوط سفید شعاعی جلوگیری میکند.
- محلولپاشی ترکیبی کلسیم، بور و پتاسیم موجب افزایش فعالیت آنتیاکسیدانی و کاهش بروز عارضه دانه سفیدی میشود.
۳. علائم ظاهری کمبود در برگ
- کمبود کلسیم باعث قاشقی شدن برگها و تغییر شکل آنها به حالت فنجانی رو به پایین میشود.
- این علائم معمولاً در حاشیه برگهای جوانتر مشاهده میگردند.
دلایل دیگر ترکخوردگی میوه انار
۱. تنش آبی (مهمترین عامل):
این مشکل زمانی اتفاق میافتد که درخت پس از یک دوره خشکی، ناگهان با آبیاری سنگین یا بارندگی مواجه میشود. در این شرایط، دانههای داخل میوه به سرعت آب جذب کرده و بزرگ میشوند، اما پوست میوه فرصت کافی برای رشد و انعطافپذیری ندارد. این عدم تعادل، یک فشار اسمزی شدید به دیواره میوه وارد کرده و در نهایت باعث ترک خوردن آن میشود.
2. تنشهای محیطی:
- اختلاف زیاد دمای شب و روز میتواند تنش حرارتی ایجاد کرده و به بافت میوه آسیب برساند.
- رطوبت بالا، گرمای هوا و تراکم بیش از حد شاخ و برگ که تهویه را کاهش میدهد، محیط ایدهآلی برای گسترش بیماریهای قارچی فراهم میکند.
3. عوامل ثانویه:
- آفات: سوراخ ایجاد شده توسط کرم گلوگاه انار نقطه ضعفی برای شروع ترک است.
- بیماریها: نفوذ قارچها از طریق ترکهای کوچک، ناحیه تاج میوه یا صدمات فیزیکی میتواند باعث پوسیدگی و تشدید ترکیدگی شود.
کود مرغی برای درخت انار
کود مرغی از نظر تأمین عناصر غذایی، یکی از قویترین کودهای حیوانی در مقایسه با سایر کودهای دامی متداول (گاو و گوسفند) محسوب میشود. این کود از نظر عناصر نیتروژن (N)، فسفر (P)، کلسیم (Ca)، منیزیم (Mg)، و سدیم (Na) غنی است. کود پلت مرغی و کود مرغ مایع بهترین نوع از این کود حیوانی است. این کود باعث بهبود ساختار خاک، افزایش رطوبت پذیری و فراهم کردن مواد آلی میشود.